De straat

Op 12 december 1929 stelden Burgemeester en Wethouders de gemeenteraad een lijst nieuwe straatnamen voor, voor het gebied dat was vrijgekomen na de sloop van het oude stadion. Het stond in De Standaard van diezelfde dag, onder de kop "Nieuwe straatnamen in Zuid". Een week later, op 19 december 1929, nam de raad het besluit: voor zowel de Jasonstraat als de Argonautenstraat.

"de straat, noordelijk van en evenwijdig aan de Stadionkade, tusschen het Stadionplein en de Agamemnonstraat, zal heeten: Argonautenstraat"

Eén zin ambtelijke topografie, en de geboorteakte van deze straat. Over het waarom zwijgt die zin: de motivering staat in de inleiding van het bericht, de namen zijn "o.a. ontleend aan den heldentijd der Grieken en der Noorsche volken, aan den pionier van de Nederlandsche sportbeweging, aan beroemde schilders."

Dat ene besluit verklaart de hele buurtkaart. Vier naamthema's, allemaal in dezelfde week vastgesteld:

• De heldentijd der Grieken: Jasonstraat, Argonautenstraat, Agamemnonstraat, Achillesstraat, Hectorstraat, Patroclosstraat, Amazonenstraat.
• De Noorsche volken: Wodanstraat en Donarstraat, pal naast de Grieken. Het vergeten deel van het verhaal: een klein Germaans godenrijk, uit hetzelfde besluit, dezelfde week.
• De pionier van de Nederlandsche sportbeweging: de Van Tuyll van Serooskerkenweg, naar de eerste voorzitter van het Nederlandsch Olympisch Comité.
• Beroemde schilders: Watteaustraat, Milletstraat, Courbetstraat, Holbeinstraat, Murillostraat, Velasquezstraat.

Niet alles uit het voorstel haalde de eindstreep. B&W wilden het water om het oude stadion "Stadiongracht" noemen, een naam die in de moderne registratie niet meer terug te vinden is. En het voorgestelde "Patroclesstraat" werd uiteindelijk Patroclosstraat. De rest van het voorstel staat, bijna letterlijk, nog op de kaart.

Een naam op een straatnaambordje is meestal alles wat er rest van een verhaal. Wie waren de helden en goden die de Argonautenstraat omringen, en de ene sportbestuurder die tussen al dat mythologische geweld is beland?

De Basisregistratie Adressen en Gebouwen bevestigt wat het verhaal beweert. Geen enkel pand in de Argonautenstraat is ouder dan 1930: het stadion werd in de winter van 1928–1929 gesloopt, de naam viel in december 1929, en binnen twee jaar stond het grootste deel van de straat overeind.

De volledige tekst van het B&W-voorstel is via Delpher, het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek, terug te lezen. Een fragment, in de spelling van 1929:

"de straat, oostelijk van en evenwijdig aan den Amstelveenscheweg, bij den Stadionweg: Jasonstraat; […] de straat, noordelijk van en evenwijdig aan de Stadionkade, tusschen het Stadicnplein en de Agamemnonstraat, zal heeten: Argonautenstraat; die, oostelijk van en evenwijdig aan de Jasonstraat: Wodanstraat; de straat, westelijk van en evenwijdig aan de Agamemnonstraat: Donarstraat"

Een beeld van de krantenpagina zelf volgt nog. De tekst hierboven komt uit de ruwe OCR van Delpher.

Niet elk verhaal over deze straat staat in een raadsbesluit of een kadaster. Geheugen van Plan Zuid, een archief van bewonersherinneringen over de hele wijk, bewaart een terugblik van Peter Visser op zijn jeugd in de Argonautenstraat en omgeving in de jaren vijftig en zestig:

"De ijswinkel VAMI van ome Herman en tante To met de hond Blackie. IJsjes door een klein raampje. Basketball maar vooral voetbal. Partijtjes voetbal en ieder zijn eigen boom als doel. Opletten op die lantaarnpaal met kast en scherpe punten. Slagerij Mos en de ruit aan diggelen door een of andere misser."

Een straat vol bomen als doelpalen en een lantaarnpaal om te ontwijken: een ander soort geschiedschrijving dan een raadsbesluit, maar minstens zo precies over hoe hier werd geleefd.

Niet elk verhaal over deze straat gaat over sport of stedenbouw. Op 5 maart 1984 werden Corina Bolhaar en haar twee jonge kinderen dood aangetroffen in hun woning aan de Argonautenstraat, ontdekt nadat een buurman alarm sloeg. Pas achttien jaar later, in 2003 en na een uitzending van Peter R. de Vries, werd Louis Hagemann voor de moorden veroordeeld tot levenslang.

Die veroordeling staat tot op vandaag onder felle kritiek van juristen: het bewijs bestond vrijwel volledig uit getuigenverklaringen, zonder forensische onderbouwing. De zaak-Bolhaar geldt in Nederland als een van de bekendste voorbeelden in de discussie over gerechtelijke dwalingen.

Het verhaal stopt niet in 1929. Vier gebeurtenissen uit de laatste vijftien jaar horen bij deze straat en het plein waar hij op uitkomt.

Van bussenplein tot Hotel Twentyeight. Ruim negentig jaar lang, vanaf de Spelen van 1928, was het Stadionplein weinig meer dan een grote parkeer- en opstelplaats voor touringcars, met twee Febo's in de oude Olympische kaartverkoopgebouwtjes (er stond er een van 1971 tot 2013). De bussen verdwenen in oktober 2013, in juli 2014 keurde de gemeente een herinrichtingsplan goed, en tussen 2014 en 2016 verrees aan weerszijden nieuwbouw: een zuidblok met Hotel Twentyeight en horeca, een noordblok met zo'n honderd woningen, een ondergrondse Albert Heijn en twee parkeergarages. Het plein zelf werd grotendeels autovrij.

Een proefstraat voor regenwater. Vanaf 2015 testten stadsdeel Zuid en Waternet in de Argonautenstraat zelf een systeem dat in Nederland niet eerder was toegepast: een verdiept wegprofiel met een waterdoorlatende strook in het midden van de straat, gekoppeld aan een ondergronds infiltratieriool. Regenwater zakt zo direct de bodem in, in plaats van via de kolken weg te stromen. In maart 2016 werd de straat expres kunstmatig laten onderlopen om de proef te testen.

De rel om een naam. Na Johan Cruijffs overlijden in 2016 werd voorgesteld het Stadionplein, waar Ajax in 1972 de wereldbeker vierde, om te dopen tot Johan Cruijffplein. Buurtbewoners kwamen in verzet: een petitie met 3.500 handtekeningen, demonstraties, en zelfs een brief aan de koning. Het belangrijkste argument was opvallend: de naam paste niet bij de Griekse reeks straatnamen eromheen. In 2018 zag de gemeenteraad definitief af van de naamswijziging; de Arenaboulevard in Zuidoost werd in plaats daarvan Johan Cruijff Boulevard. Straatkunstenaar Frankey doopte het plein jaren later alsnog "onofficieel" om, met een bronzen Cruijff-beeldje met naambordje op de schoen.

Van garage tot hoofdkantoor. Het Zuidelijk Citroëngebouw van architect Jan Wils (1930–1931), ooit garage en hoofdkantoor van Citroën Nederland, huisvest tegenwoordig als "The Olympic" het Europese hoofdkantoor van sportmerk Under Armour en van Bacardi Europe. Citroën verliet het pand in 2014.